Mate thee is een Zuid-Amerikaanse drank van de gedroogde bladeren en jonge takjes van de yerba-mateplant. De drank smaakt kruidig en licht bitter en bevat cafeïne. Je kunt mate traditioneel uit een kalebas drinken, maar ook gewoon in een kop met een theezeefje zetten.
Hoewel de drank vaak kruidenthee wordt genoemd, komt mate niet van de gewone theeplant. De smaak en de hoeveelheid cafeïne hangen onder meer af van de soort mate en de manier waarop je hem zet.
Waar komt mate thee vandaan?
Yerba mate wordt gemaakt van Ilex paraguariensis, een plant uit de hulstfamilie. De plant groeit in Zuid-Amerika en wordt onder meer geteeld in Argentinië, Paraguay en het zuiden van Brazilië. Mate is vooral bekend als warme drank, maar je kunt hem ook koud bereiden.
Inheemse volken, waaronder de Guaraní, gebruikten de bladeren al voordat de drank zich verder verspreidde. In verschillende Zuid-Amerikaanse landen is mate drinken nog steeds een sociaal gebruik. Vrienden en familie delen daarbij soms een kalebas en geven die aan elkaar door.
Je kunt mate uit Argentinië en Brazilië tegenkomen. De herkomst zegt niet alles over de smaak: ook de bewerking, de verhouding tussen bladeren en takjes en eventuele toevoegingen maken verschil.
Hoe smaakt mate?
Mate heeft een aardse, plantaardige smaak met een lichte bitterheid. Sommige soorten doen denken aan gras of gedroogde kruiden. Andere smaken rokerig of hebben juist een geroosterde smaak. Een sterk aftreksel kan behoorlijk bitter zijn, vooral als je veel mate gebruikt.
Je vindt verschillende soorten:
- Groene mate: meestal fris en plantaardig van smaak.
- Gerijpte mate: heeft vaak een vollere en meer uitgesproken smaak.
- Gebrande mate: smaakt geroosterd en kan wat aan koffie doen denken.
- Mate met toevoegingen: wordt bijvoorbeeld gemengd met munt of citrus voor een andere smaak.
Begin je net met mate? Zet dan eerst een kop met een kleine hoeveelheid. Vind je de smaak te sterk, gebruik de volgende keer minder mate of laat het aftreksel korter trekken.
Mate thee zetten in een kop
Voor een eenvoudige kop heb je geen kalebas nodig. Losse yerba mate en een fijn theezeefje zijn genoeg. Een fijne zeef is handig, omdat mate kleine stukjes blad kan bevatten.
- Doe ongeveer een theelepel mate in een theezeefje en zet dit in een kop.
- Giet er ongeveer 200 milliliter heet water bij. Als richtlijn kun je water van ongeveer 70 tot 80 graden gebruiken.
- Laat de mate ongeveer drie tot vijf minuten trekken.
- Haal het zeefje uit de kop en proef of je de smaak prettig vindt.
Gebruik liever geen kokend water: daardoor kan de drank snel bitter worden. Je kunt de gebruikte mate nog eens opgieten, al wordt de smaak bij volgende koppen meestal zachter.
Mate is ook verkrijgbaar in zakjes. Dat is handig als je geen losse blaadjes wilt zeven. Bij een mengsel kunnen de smaak en de sterkte anders zijn dan bij pure yerba mate.
Traditionele mate uit een kalebas
Voor de traditionele bereiding gebruik je een matekalebas en een bombilla. Dat is een metalen rietje met een filter aan de onderkant. Het filter houdt de meeste bladstukjes tegen terwijl je drinkt.
Vul de kalebas voor ongeveer driekwart met yerba mate. Houd hem een beetje schuin, zodat de mate naar één kant zakt. Giet wat warm, niet kokend water in de ruimte aan de andere kant en plaats daar de bombilla. Voeg daarna meer warm water toe en drink via het rietje.
Je kunt dezelfde mate meerdere keren aanvullen met water. Roeren met de bombilla is niet nodig en kan ervoor zorgen dat er meer kleine stukjes bij het filter komen. De traditionele bereiding levert vaak een sterker aftreksel op dan een kop met een theelepel mate.
Een koude bereiding heet tereré. Daarbij schenk je koud water bij de yerba mate. Dat geeft een frisse drank, al blijft de kenmerkende kruidige smaak aanwezig.
Cafeïne en gezondheid: de voor- en nadelen
Mate thee bevat cafeïne. Daardoor kan een kop je alerter maken, maar cafeïne kan ook zorgen voor onrust, hartkloppingen of moeite met slapen. Hoe sterk je dat merkt, verschilt per persoon. Ben je gevoelig voor cafeïne, begin dan met een kleine kop en drink mate liever niet laat op de dag.
De hoeveelheid cafeïne is niet voor elke kop gelijk. Ze hangt onder meer af van hoeveel yerba je gebruikt, hoeveel water je toevoegt en hoe lang je de drank laat trekken. Een kop is daarom niet altijd eerlijk te vergelijken met een kop koffie of thee. Ook als je dezelfde mate opnieuw opgiet, krijg je nog cafeïne binnen.
Mate bevat daarnaast onder meer polyfenolen. Dat zijn stoffen die van nature in planten voorkomen. Aan mate worden allerlei gezondheidsvoordelen toegeschreven, maar een kop mate is geen geneesmiddel en zorgt niet vanzelf voor gewichtsverlies. Drink je hem zonder suiker, dan bevat de drank nauwelijks calorieën.
Voor kinderen is cafeïne geen goede keuze. Ben je zwanger, geef je borstvoeding of heb je klachten waarbij cafeïne een rol kan spelen? Overleg dan met een arts of verloskundige hoeveel cafeïne voor jou verstandig is. Tel daarbij ook cafeïne uit andere dranken mee.
Laat mate voor het drinken voldoende afkoelen. Heel hete dranken kunnen de slokdarm beschadigen; dat geldt ook voor andere dranken die je zeer heet drinkt.
Waar let je op bij het kopen van mate?
Kies eerst tussen losse mate en zakjes. Losse mate geeft je meer vrijheid om de hoeveelheid aan te passen. Zakjes zijn eenvoudig voor een enkele kop. Wil je de traditionele manier proberen, dan heb je naast losse yerba ook een kalebas en bombilla nodig.
Bekijk op de verpakking of je pure yerba mate koopt of een mengsel met andere ingrediënten. Een gebrande of rokerige soort smaakt anders dan een frisse groene mate. Kies voor een kleine verpakking als je nog niet weet welke smaak je lekker vindt.
Bewaar de mate droog, goed afgesloten en uit direct zonlicht. Zo blijft de inhoud beter beschermd tegen vocht en geurtjes uit de keuken.
Veelgestelde vragen over mate thee
Is mate hetzelfde als matcha?
Nee. Mate wordt gemaakt van de yerba-mateplant. Matcha is fijngemalen blad van de gewone theeplant. Beide bevatten cafeïne, maar ze verschillen in smaak en bereiding.
Hoeveel cafeïne zit er in mate?
Dat verschilt sterk per bereiding. Een sterk gevulde kalebas en een lichte kop uit een zakje bevatten niet vanzelf dezelfde hoeveelheid. De hoeveelheid yerba en het aantal keren dat je water toevoegt, spelen mee.
Is mate thee gezond?
Mate kan passen bij een gevarieerd eetpatroon, zeker als je hem zonder suiker drinkt. De cafeïne is wel een reden om op je totale inname te letten. Verwacht geen bewezen wonderwerking van de drank.
Kun je mate elke dag drinken?
Dat kan voor veel volwassenen, zolang de totale hoeveelheid cafeïne past bij hun situatie en ze er geen klachten van krijgen. Merk je dat je slechter slaapt of onrustig wordt, neem dan minder of drink mate eerder op de dag.
Voor een eerste kop is een kleine hoeveelheid losse mate met warm water een eenvoudige start. Bevalt de kruidige smaak, dan kun je daarna een sterkere bereiding of een kalebas met bombilla proberen.
